Агаар дахь тоос, тоосонцор харшил vvсгэдэг 2010-03-15 12:17:58 , Мэдээний дугаар: #1168860 Сvvлийн таван жилд Улаанбаатар хотын агаар хvчтэй бохирдолттой гэсэн дvгнэлтэд хvрчээ. Энэ нь хvн амын амьсгалын замын өвчлөлд агаарын бохирдол шууд нөлөөлж буйг харуулж байгаа юм. Нийгмийн эрvvл мэндийн хvрээлэнгээс эл судалгааг хийсэн байна.Тус хvрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан О.Оюун-Эрдэнэтэй энэ талаар ярилцлаа. -Агаарын бохирдол иргэдийн эрvvл мэндэд хэрхэн нөлөөлж байна вэ гэсэн судалгааг танай хvрээлэнгээс хийсэн байна. Энэ талаар чинь ярилцлагаа эхлэх vv? -Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол сvvлийн таван жилд ямар байв гэдгийг судалсан. Ингэж судлахдаа агаарын бохирдол хvн амын эрvvл мэндэд хэрхэн нөлөөлж байгааг нарийн гаргасан байгаа. Сvvлийн таван жилд нийслэлийн агаарын бохирдол хоёр дахин нэмэгджээ. Нэг ёсондоо хvчтэй бохирдолттой гэсэн хэмжээнд хvрсэн байна. Агаарын бохирдлыг хэмждэг “P” индексээр vнэлэхэд хvчтэй бохирдолттой гэсэн дvгнэлтэд хvрч байгаа юм. Хотын агаарын бохирдол нь хvн амын амьсгалын замын өвчлөлд нөлөөлдөг нь судалгаагаар тодорхой харагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл, хvхэрлэг хий, азотын давхар исэл, том болон нарийн ширхэгт тоосонцор зэрэг нь хvн амын амьсгалын замын өвчлөлтэй шууд бас хvчтэй хамааралтай байгаа юм. Амьсгалын замын нийт өвчлөлийн 53 хувь нь агаарын бохирдлоос vvсч байна. 53 хувь гэдэг бодит судалгаан дээрээс гарч ирсэн тоо. Тиймээс агаарын бохирдлоо бууруулахад дорвитой арга хэмжээ авах цаг болсныг сануулж байна. Нэг жишээг vvнд дурдаж болно. Хvхэрлэг хий голдуу нvvрс шаталтаас vvсдэг. Өвлийн улиралд энэ хий огцом нэмэгддэг юм. Тэгвэл хvхэрлэг хий, хvн амын амьсгалын замын өвчлөлийн хамаарлыг судлахдаа 2004 оныг 2008 онтой харьцуулахад хvхэрлэг хийн дундаж агууламж хоёр дахин нэмэгджээ. Харин 2004 онд амьсгалын замын өвчлөл 10000 хvн амд 27.09+-19.84 байсан бол 2008 онд 43.96+-18.71 болж нэмэгдсэн байна. Энэ нь агаарын бохирдол дахь хvхэрлэг хийн агууламж амьсгалын замын өвчлөлд шууд хамааралтайг харуулаад байгаа хэрэг. Азотын давхар исэл, том болон нарийн ширхэгт тоосонцорын хувьд ч мөн адил нэмэгдсэн vзvvлэлт гарсан. -Нийслэлийн аль хэсэг агаарын бохирдол ихтэй байна вэ? Төвийн дvvрэг гэсэн ойлголт иргэдийн дунд байдаг? -Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг хянах дөрвөн ширхэг суурин харуул бий. Суурин харуулын цэгvvдэд хяналт хийж vзэхэд Сонгинохайрхан дvvрэгт сvvлийн жилvvдэд агаарын бохирдол эрс нэмэгдсэн байна. Баянгол, Баянзvрх дvvргийн тухайд угийн агаарын бохирдол өндөртэй. Харин Сvхбаатар, Чингэлтэй дvvргийн тухайд агаарын бохирдлыг хянах суурин харуулын цэг байдаггvй. Тийм учраас энэ хоёр дvvрэг дээр агаарын бохирдлын хэмжээг тийм гэж хэлэх боломжгvй байдаг. Гэхдээ бид энэ хоёр дvvрэгт агаарын бохирдол өндөр гэж vздэг. Агаарын бохирдол харьцангуй бага байдаг нь Хан-Уул дvvрэг. -Агаарын бохирдол хvний амьсгалын замын өвчлөлд шууд нөлөөлдөг нь судалгаагаар нотлогджээ. Харин нас баралтад хэрхэн нөлөөлж байна вэ? Энэ тал дээр судалгаа хийгдсэн vv? -Бидний хийсэн судалгаагаар амьсгалын замын өвчнөөс шалтгаалан нас барах тохиолдол харьцангуй тогтвортой, нэмэгдэх нь бага байна. Өөрөөр хэлбэл, агаар бохирдуулагч эх vvсвэрvvд иргэдийн нас баралтад хамааралгvй гэсэн vг л дээ. Гэхдээ энэ тал дээр нарийн судалгаа хэрэгтэй. Тэгээд ч жил бvр агаарын бохирдлын хэмжээ нэмэгдэж байгаа учраас тайвширч болохгvй. -Агаарын бохирдол уушгины хортой, хоргvй хавдар vvсгэдэг гэж зарим эмч нар ярьдаг. Тэр ч байтугай хvний удамд нөлөөлж, уушгины хэмжээг багасгаж, хvvхдvvдийн биеийг жижгэрvvлдэг гэдэг. Энэ тал дээр юу хэлэхсэн бол? -Агаарын бохирдол хvний генд нөлөөлж байна. Гажиг төрөлт нэмэгдлээ. Хvний уушгины багтаамж багассан гэж ярих болсон. Vvнийг vгvйсгэж болохгvй л дээ. Гэхдээ vнэхээр тийм vv, vгvй юу гэдэг дээр нарийн судалгаа хэрэгтэй байна. Бодит судалгаан дээр vндэслэн ярих хэрэгтэй гэж боддог. Одоохондоо улсын хэмжээнд энэ чиглэлээр хийгдсэн цогц судалгаа алга. Тийм учраас яг агаарын бохирдол хvний бие эрхтний тогтолцоонд тэгж, ингэж нөлөөлж байна гэж хэлэх боломжгvй. Тэр байтугай өнөөдөр агаар дахь бохирдлын хэмжээг нарийн тогтоочихдог техник, тоног төхөөрөмж ч байхгvй байна шvv дээ. Хvхрийн хvчил л гэхэд өвөл, зуны улиралд ч тогтмол байгаад байдаг. Энэ нь оршуулгын газар бас хог хаягдлаас ялгардаг юм. Агаар дахь бохирдлынхоо хэмжээг жижиг гэлтгvй нарийн тогтоож чадахгvй байна гэдэг эмзэглэмээр биз дээ. Дан ганц агаарын бохирдол ч бус эрvvл бус хvнс ч иргэдийн эрvvл мэндэд нөлөөлж байгаа шvv дээ. Баталгаагvй хvнс хаа сайгvй зарагдаж, хил гаалиар орж ирж байна. Бараг л vндэсний аюулгvй байдлын хэмжээнд энэ асуудал яригдах дээрээ тулчихаад байдаг. Орчны бохирдол гэхлээр агаарын бохирдлоо л яриад байдаг. Гэтэл ус, хөрсний бохирдол ч иргэдийн эрvvл мэндэд сөргөөр нөлөөлж байна. Энэ бvгдийг цогцоор нь судалж байж л иргэдийн өвчлөлийн шалтгаан юунаас болж байна вэ гэдэг нь харагдана. Дээр нь иргэдийн амьдралын буруу зуршлыг өвчлөлтэй хамааруулан ойлгож болно. -Танай хvрээлэн энэ талын судалгааг хийх ёстой юм биш vv? -Манайх халдварт бус өвчний судалгаа хийдэг. Халдварт өвчний судалгааг Халдварт өвчин судлалын vндэсний төв хийдэг юм. Судалгаагаа нийгмийн захиалгаар хийнэ. Хэрвээ энэ чиглэлийн судалгаа хий гэвэл хийх л байх. -Саяхан Дэлхийн банкнаас Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлын 60 хувийг тоос, тоосонцор бvрдvvлдэг гэсэн судалгааг гаргалаа. Гэтэл тоос, тоосонцор нь амьсгалын замын өвчлөл, бас хvний уушгинд муу биз дээ? -Нарийн ширхэг тоосонцор байна. Энэ нь үйлвэр, автомашины дотоод шаталтад хөдөлгүүрийн шаталтаас vvснэ. Тоосгоны vйлдвэр болон гэр хороолол, нам даралтын зуухнуудын яндангуудаас гарч байгаа утаанаас ялгарна. Том ширхэгт тоосонцор нь болохоор голдуу хөрснөөс vvсдэг юм. Том, жижиг гэлтгvй аль аль нь агаарыг их хэмжээгээр бохирдуулж байна. Тоос тоосонцор уушгинд нөлөөлөх нь гарцаагvй. Хамгийн тvрvvнд хvний амьсгалын замын өвчлөлийг бий болгодог. Мөн хvний биеийн дархлааг сулруулдаг юм. Ингэснээр элдэв төрлийн харшлын өвчин агаар дахь тоос, тоосонцороос vvсч байна шvv дээ. Уг нь бид тоос, тоосонцоргvй амьдарч болмоор санагддаг юм. Хамгийн гол нь ногоон байгууламжийг нэмэгдvvлэх хэрэгтэй. Гэр хорооллын айл өрх бvр хашаандаа хоёр, хоёр мод тарьчихаад тvvнийгээ ургуулчихдаг. Орон сууцны айл өрх тагтан дээрээ сайхан цэцэг тарьчихдаг, байгууллага бvхэн гаднах багахан талбайгаа зvлэгжvvлж, мод бут сөөг тарих нь агаарын бохирдлыг бууруулах нэг гол ажил шvv дээ. Ярилцсан Ш.Адима

Томуугийн А(H1N1) вирусийн халдвараас сэргийлэхийн тулд та юу хийж чадах вэ? Томуугийн шинэ төрлийн A(H1N1) вирус нь улирлаг томуу өвчний нэгэн адил өөрөөр хэлбэл хүн ярих, ханиах, найтаах үед агаар дуслаар дамжин халдварладаг. Томуугийн халдварт өртөхөөс сэргийлэхийн тулд та томуу, томуу-төст өвчнөөр өвчилсөн байж болзошгүй хүнтэй ойр харьцахаас зайлсхийх (боломжтой бол нэг метрийн зай барих), мөн дараах арга хэмжээг авах хэрэгтэй. Үүнд: • Ам, хамартаа гар хүрэхээс зайлсхийх; • Гараа савантай усаар сайтар угаах, эсвэл спиртэн суурьтай халдваргүйтгэгч бодисоор гараа тогтмол (ялангуяа ам, хамар эсвэл халдварлагдсан байж болзошгүй эд зүйлс, гадаргуутай хүрэлцсэнийхээ дараа) цэвэрлэх; • Өвдсөн байж болзошгүй хүнтэй ойр харьцахаас зайлсхийх; • Онцын шаардлагагүй бол хүн ам олноор цугларсан газраар явахгүй байх; • Ажиллаж, амьдарч буй өрөө тасалгааныхаа салхивчийг онгойлгон, тогтмол агааржуулж байх; • Эрүүл аж төрөх зан үйлийг хэвшүүлэх, тухайлбал: тэжээллэг хоол хүнс хэрэглэх, нойр хоолны дэглэмээ зөв зохицуулах, дасгал хөдөлгөөн хийж байх гэх мэт. Амны хаалт (маск) хэрэглэх талаар Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас ямар зөвлөмж өгч байгаа вэ? Хэрэв та өвчлөөгүй бол амны хаалт (маск) зүүх шаардлагагүй. Хэрэв та өвчтэй хүн асарч байгаа бол өвчтөнтэй ойр харьцах үедээ маск зүүж, харьцаж дууссан даруйдаа маскаа авч, гараа сайтар угаах шаардлагатай. Хэрэв та өвчтэй үедээ аялал зугаалгаар явах эсвэл бусад хүмүүстэй харьцах шаардлага гарвал амны хаалт зүүж байх хэрэгтэй. Амны хаалтыг ямар ч нөхцөлд зөв хэрэглэх нь хамгийн чухал. Буруу хэрэглээ нь халдвар тархах боломжийг нэмэгдүүлдэг. Томуугийн A(H1N1) халдвараар өвчилсөн эсэхэээ та яаж мэдэх вэ? Томуугийн A(H1N1) вирусийн халдвар болон жирийн улирлаг томуу хоёрын хоорондох ялгааг та эмнэлгийн байгууллагын туслалцаагүйгээр мэдэх боломжгүй юм. Улирлаг томуугийн үед илэрдэг шинж тэмдгүүд тухайлбал: халуурах, ханиалгах, толгой өвдөх, булчин өвдөх, хоолой хүндүүрлэх, нус гоожих зэрэг шинж тэмдгүүд тус тус илэрнэ. Зөвхөн эмч, таны оршин суугаа орон нутгийн Эрүүл мэндийн байгууллага л томуугийн A(H1N1) вирусийн халдвар мөн эсэхийг магадлан баталгаажуулах болно. Хэрэв та өөрийгөө халдвар авсан гэж бодож байгаа бол юу хийх ёстой вэ? Хэрэв та өндөр халууран, хоолой хүндүүрлэн, бие тань сайнгүй байгаа бол: • Ажил сургууль, хичээл болон хүн ам олноор цугларсан газраар явахаас зайлсхийх; • Амарч, шингэн их хэмжээгээр уух; • Ам хамраа таглаж ханиаж найтаах, хэрэглэсэн салфеткаа зохих журмын дагуу устгаж байх. Салфеткатай хүрэлцсэнийхээ дараа гараа савантай усаар угаах эсвэл спиртэн суурьтай халдваргүйтгэгч бодисоор зайлах; • Хэрэв ханиаж найтаах үед ойр орчимд чинь салфетка байхгүй бол тохойныхоо дотор тал руу ам хамраа чиглүүлэн ханиаж найтаах; • Бусад хүмүүстэй хамт байх үед халдвар агаар дуслаар тархахаас сэргийлж амны хаалт хэрэглэж байх, гэхдээ амны хаалтыг зөв хэрэглэж байгаа эсэхээ байнга нягталж байх; • Өвчтэй байгаа гэдгээ гэр бүл, найз нөхдөдөө хэлж, бусад хүмүүстэй харьцахаас зайлсхийх; • Хэрэв боломжтой бол, эмнэлэг рүү очихоосоо өмнө эмчтэйгээ холбоо барин, эмчид үзүүлэх шаардлагатай эсэхээ зөвлөлдөх. Хэрэв надад эмнэлгийн тусламж хэрэгтэй бол та юу хийх ёстой вэ? • Хэрэв боломжтой бол, эмнэлэг явахаасаа өмнө эмчтэйгээ холбоо барин, ямар шинж тэмдэг, зовиур илэрч байгаа тухай хэлж мэдэгдэх.Өөрийгөө яагаад томуугийн A(H1N1) вирусийн халдвараар өвчилсөн гэж бодож байгаа эмчдээ тайлбарлан хэлэх (тухайлбал: шинэ төрлийн томуугийн халдвар бүртгэгдсэн газар нутаг руу ойрын хугацаанд зорчсон бол). Эмчийн өгсөн зөвлөмжийн дагуу хийж гүйцэтгэх. • Хэрэв та эмнэлэгт очихоосоо өмнө эмчтэйгээ холбоо барьж чадаагүй бол, эмнэлэгт ирсэн даруйдаа өөрийгөө шинэ төрлийн томуугийн халдвартай байж болзошгүй хэмээн сэжиглэж байгаагаа эмнэлгийн ажилтанд нэн даруй мэдэгдэх шаардлагатай. • Эмнэлэг очих замдаа ам, хамраа таглах эсвэл амны хаалт зүүх хэрэгтэй. Хэрэв та томуугаар өвчсөн ч гэсэн биеийн байдал маань сайн байвал ажил, сургуульдаа явж болох уу? Болохгүй. Томуугийн A(H1N1) вирусийн халдвар, жирийн улирлаг томуу хоёрын аль нь ч байсан гэсэн та гэртээ байж, өвчний шинж тэмдэг илэрч байх үеийн туршид ажил, сургуульдаа явж болохгүй. Энэ бол хамт ажилладаг нөхөд болон бусад хүмүүсийг халдварт өртөхөөс сэргийлсэн арга хэмжээ юм

Гар хүний амьдрал өдөр тутмын үйл ажиллагаанд маш чухал эрхтэн билээ. Хүний гараар нь дотоод ертөнцийг нь мэдэрч болох, хийж буй ажил хөдөлмөрийг нь тодорхойлох, эрүүл мэндийн байдал болоод хувийн ариун цэвийн байдлыг ч дүгнэж болдог. Бидний гар хүрээлэн буй орчны эд юмс бидний хүрэлцэж байгаа бүхий л зүйлсээр дамжин нян, вирусээр бохирлогддог. Олон улсын болон манай судлаачдын судалгаагаар хүний биеийн бүх хирний 95%нь гарт байдаг ба өвчин үүсгэгч нянгийн 90% нь бохир гарт байдаг байна. Мөн түүнчлэн гараа угаагаагүй 6 цаг болсон бохир гарт 10 сая нян байдаг ба угаасны дараа нянгийн бохирдол 10 дахин буурдаг байна.

 

Бохир гараар дамжин халдварлах халдварт өвчнүүд Хүний нүдэнд үл үзэгдэгч бичил биетэн, олон төрлийн вирус, нян, эгэл биетнүүд хүрээлэн буй орчноос бидний хүрэлцсэн бүхнээс гарт үлдэн гэдэсний халдварт болон бохир гараар дамжих халдварт өвчнүүдийг үүсгэдэг. Гэдэсний халдварт өвчин, бохир гарын халдварт өвчнүүд хавар, зун, намрын дулаан улиралд ихэсдэг. Бохир гараар дамжин: Цусан суулга, Халдварт шар өвчин А,Е, Холер /урвах тахал/, Балнад, иж балнад ,Сальмонеллёз, Хоолны хордлого зэрэг олон халдварт өвчнүүд үүсдэг. Гарын ариун цэврийг сайн сахиснаар дээрх халдварт өвчнүүдээс сэргийлж чадна. Ингээд та бүхэнд гар угаах нийтлэг мөрддөг зарчмыг танилцуулж байна.

Гар угаах үе шатууд Гар угаах олон арга байдаг ч нийтлэг мөрддөг аргыг танилцуулж байна.

1. Крантаа онгойлгож , усаа гоожуулан гараа тохойноос ургаш бүрэн норго.

2. Гараа хөөсөртөл савандаж хооронд нь сайн үрж угаа.

3. Хумсныхаа эргэн тойронг зориулалтын сойзоор юмуу гараар 10-15 секундын турш сайн үрж угаа.

4. Саванг нь арилтал гараа гоожуурын усан дор сайн булх, дараа нь крантныхаа бариулыг угаагаад гараа дахин сайн угаа

5. Гараа цэвэр алчуур,нэг удаагийн зориулалтын сальфеткаар арчих юмуу сэнсээр хатаахэсвэл агаарт ил хатаа.

Анхаар: Гараа саван хэргэлэхгүй угаавал гарт байгаа тос,хир зэрэг нь гүйцэд арилахгүй.

Ýíý óäààä òà á¿õýíòýé Àíãààõûí øèíæëýõ óõààíû íýãýí òîìîîõîí ñàëáàð áîëîõ Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí øèíæëýõ óõààíû òàëàà𠺺ðèéí ìýäëýã îþóíàà òîâ÷ õóâààëöàõààð áè÷èæ áàéíà. 

Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí øèíæëýõ óõààíûã òîäîðõîéëñîí  îëîí ¿çýë áàðèìòëàë, îíîëóóä áàéäàã áºãººä õàìãèéí ýíãèéíýýð òîäîõîéëîõîä íèéò õ¿í àìûã áèå áîëîí ñýòãýöèéí õóâüä ºâ÷èí ýìãýã, îñîë ãýìòýëä ºðòºõ, òàðõèð òàòóó áîëîõîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, òàíäàí õÿíàõ, õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéã á¿õ òàëààð õàìãààëàí õºãæ¿¿ëæ, àìüäðàëûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ íàñëàëòûã óðòàñãàõàä ÷èãëýñýí øèíæëýõ óõààí ãýæ îéëãîæ áîëíî.

Ýíý ñàëáàð øèíæëýõ óõààí ìàíàé îðîíä 1942 îíîîñ áóþó ººðèéí îðîíä Åâðîïûí àíàãààõ óõààíààð ýì÷ áýëòãýæ ýõýëñýí öàã ¿åýýñ Ýð¿¿ë àõóéí øèíæëýõ óõààíààð ýõ ñóóðèà òàâèí ºä㺺ã õ¿ðòýë õºãæèæ èðñýí.

Õ¿í íèéãìèéí àìüòàí áîëîõîîð áèäíèé ýð¿¿ë ìýíä íèéãìèéí õºãæèë, äýâøèë, íéèãìèéí óóð àìüñãàë, àìüäàð÷, ñóð÷, àæèëëàõ õºäºëìºðèéí íºõöºë, îð÷èí, õóâü õ¿íèé äàäàë çóðøëààñ èõýýõýí õàìààðàëòàé áàéäàã áèëýý.

Áèä ýð¿¿ë ìýíäèéí òóõàé ÿðèëöàõ ãýæ áàéãàà áîë  ÝЯ¯Ë Õ¯Í ãýæ ÷óõàì õýíèéã õýëýõ âý? ãýäãýý ìýäýõ íü ÷óõàë áàéõàà. 

Ýð¿¿ë ãýäýã îéëãîëòûã óëàìæëàëò àíàãààõ óõààí, åâðîïûí àíàãààõ óõààíä ººð ººðèéí ¿¿äíýýñ òîäîðõîéëñîí áàéäàã ÷ ýöñèéí ä¿íä õ¿íèé áèå ìàõáîäèéí ýðõòýí ñèñòåìèéí ¿éë àæèëãààíû òýíöâýðò áàéäàë àëäàãäààã¿é, ãàäààä îð÷èíòîéãîî çîõèöîæ òîõèðñîí áàéäëûã õýëíý ãýæ ¿çñýí áàéäàã.

Ýð¿¿ë ìýíäèéí òóõàé îéëãîëò íü àñàð ºðãºí õ¿ðýýòýé ó÷èð áèîëîãèéí áîëîîä íèéãýì, ñýòãýë ç¿éí òàëààñ íü ÄÝÌÁ òîäîðõîéëñîí áàéäàã.

"Ýð¿¿ë ìýíä" ãýäýã íü ºâ÷èí ýìãýã¿é, ýðõòýí á¿ðýí á¿òýí áàéõûã õýëäýã òºäèéã¿é áèå áÿëäàð, ñýòãýö-îþóí ñàíàà, íèéãýì àõóéí ºâ òýãø, ýñýí ìýíä áàéäëûã õýëíý ãýæ òîäîðõîéëñîí. 

Ýð¿¿ë áàéõ íü: Õ¿í á¿ðèéí " Õ¿ñëýí", " Ýäëýõ ¸ñòîé ýðõ", àìüäðàëûí ÷àíàðûí çàéëøã¿é " õýðýãöýý", àç æàðãàëûí " Ãîë øàëãóóð" áºãººä ýð¿¿ë ìýíä áîë õóâü õ¿íèé áîëîîä íèéãìèéí ¿íýò áàÿëàã áèëýý.

Õ¿í ººðºº áèîëîãè, íèéãìèéí àìüòàí áºãººä õ¿íèé ãàðààð íèéãìèéí á¿õèé ë áàÿëàã á¿òýýãäýæ áàéäàã áèëýý. Ýð¿¿ë õ¿íòýé óëñ îðîí èë¿¿ èõ áàÿëàãûã á¿òýýäýã íü áèíèé í¿äýíä èëõýí áàéíà.

Èéìä áèä ýð¿¿ë èðãýí, ýð¿¿ë íèéãýìòýé áîëîõûí òóëä Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí ñàëáàðûã òýð  äóíäàà óðä÷èëàí ñýðãèéëýõýä ÷èãëýñýí øèíæëýõ óõààíûã õºãæ¿¿ëýõ íü ÷óõàë áàéãà òóë èéíõ¿¿ áè÷èæ ñóóíà.

Ýíý õ¿ðãýýä ýíý óäààãûíõàà ìýäýýëëèéã ºíäºðë¿¿ëæ áàéãàà íü ÍÝÌ-èéí òóõàé á¿ðýí äóðäñàí ãýæ îéëãîæ ¿ë áîëíî. Ýíý ñàëáàð áîë ìàø ºðãºí õ¿ðýýòýé áºãººä ìàø èõèéã àãóóëäàã ñàëáàð áîëîõûã äóðäàõ íü ç¿éòýé áàéõ. öààøèä ¿ðãýëæë¿¿ëýí ºã¿¿ëýõ áºãººä òà á¿õýí ººðèéí  ìýäýõèéã õ¿ññýí áºãººä ººðèéí ìýäýõ ç¿éëñýý ìýäýëýýë áîëãîí õóâààëöàíà áèçýý.